Mùa giải 2026-2027 là mùa giải thứ 32 của giải CBA, nhưng tại buổi họp báo mùa giải vừa kết thúc, mùa giải mới năm nay được rất nhiều người xem là lại một "năm khởi đầu".

Ngày 16/10, mùa giải thường CBA mới sẽ chính thức khai màn. Ngày 12, buổi họp báo mùa giải mới được tổ chức tại Bắc Kinh. Khi đó, Chủ tịch HĐQT Công ty CBA đã định hướng cho mùa giải này: "Mùa giải mới sẽ là mùa giải đầu tiên thực hiện chế độ thăng hạng - xuống hạng và tập trung thúc đẩy cải cách nhất thể hóa giải đấu."

Không lâu trước đó, đội tuyển bóng rổ nam Trung Quốc chỉ giành vị trí thứ tư tại Asian Games Nagoya, thành tích tệ thứ hai trong lịch sử của đội tại Asian Games. Giải CBA, với tư cách mảnh đất màu mỡ nhất để bồi dưỡng và phát triển nhân tài cho đội tuyển quốc gia, đương nhiên cũng bị truy trách nhiệm liên đới. Chính trong bối cảnh đó, giải CBA đã đưa ra phương án cải cách của mình — khôi phục chế độ thăng hạng - xuống hạng đã bị bãi bỏ hơn 20 năm, giảm số lượt đăng ký ngoại binh từ 8 lượt xuống 6 lượt, mở rộng mùa giải thường lên 46 vòng, khôi phục thể thức dài ở vòng playoff, đồng thời nâng cấp giải trẻ và siết chặt công tác chống doping.

Một loạt biện pháp cải cách đều hướng tới cùng một mệnh đề: CBA có thể biến "trận đấu đủ sôi động" thành "cầu thủ nội có tiến bộ" hay không.

Chỉ có điều, bài toán này những người quản lý giải CBA đã giải từ rất lâu, nhưng luôn chưa tìm ra phương pháp giải quyết vấn đề tận gốc. Lần cải cách giải đấu này liệu có phải là bước đầu tiên để giải bài toán thành công?

Hiện trường buổi họp báo giải CBA. Ảnh: Tân Hoa Xã

Thăng hạng - xuống hạng, một "cánh cửa khép hờ"

Tại buổi họp báo mùa giải mới, điều được quan tâm nhiều nhất chính là chế độ thăng hạng - xuống hạng trở lại sau nhiều năm.

Theo "Thông báo của Hiệp hội Bóng rổ Trung Quốc về việc ban hành Quy định thăng hạng - xuống hạng và Điều lệ thi đấu các giải chuyên nghiệp năm 2027", hai đội xếp thứ 19 và thứ 20 ở mùa giải thường CBA 2026-2027 sẽ cùng hai đội đứng đầu giải NBL mùa 2026-2027 thi đấu các trận play-off thăng hạng - xuống hạng từ ngày 15 đến 21/4/2027. Toàn bộ quá trình được chia thành bốn giai đoạn: đánh giá trước thi đấu, play-off, đánh giá sau thi đấu và công bố kết quả.

Cụ thể, đội thứ 20 CBA gặp đội số 1 NBL, đội thứ 19 CBA gặp đội số 2 NBL, thi đấu hai lượt sân nhà - sân khách tính tổng điểm, đội NBL đá sân nhà trước. Hai đội thắng chỉ sau khi hoàn tất đánh giá tổng hợp sau thi đấu như thẩm tra tuân thủ trần lương mới có được tư cách đánh giá gia nhập CBA cho mùa giải tiếp theo; nếu đội thắng nào không vượt qua đánh giá, đội thua sẽ được thế chỗ. Điều này cũng có nghĩa là thăng hạng - xuống hạng không đơn giản là "thắng là lên hạng", mà là một "cánh cửa khép hờ" có để lại ngưỡng đánh giá.

Lần gần nhất CBA thực hiện thăng hạng - xuống hạng phải ngược về trước mùa giải 2004-2005. Hơn 20 năm sau đó, giải đấu thực hiện chế độ cấp phép gia nhập, vừa không có áp lực xuống hạng, vừa hiếm có con đường lên hạng. Theo đánh giá của không ít người trong giới bóng rổ trước đây, với tình trạng hiện tại của giải chuyên nghiệp Trung Quốc, không có cơ chế rút lui, các đội cuối bảng có thể yên tâm "buông xuôi", giải đấu có thể nói là "một ao nước ấm". Trung Quốc Tân Văn Võng trước đây đã bình luận: không có thăng hạng - xuống hạng, các đội thiếu sức cạnh tranh có thể yên tâm "buông xuôi", điều này gây tổn hại cho sức cạnh tranh tổng thể của giải đấu, "một giải đấu như ao nước ấm cần sự kích thích của thăng hạng - xuống hạng".

Cũng chính vì vậy, khi mùa giải CBA mới đưa trở lại cơ chế thăng hạng - xuống hạng, không ít chuyên gia trong ngành bóng rổ Trung Quốc đều bày tỏ ủng hộ. Một số người cho rằng đây là liều thuốc mạnh để chữa "vấn đề tâm lý" của bóng rổ Trung Quốc, bởi trong mô hình cạnh tranh như vậy, các đội cuối bảng sẽ không còn trạng thái "thua mãi cũng chẳng sao", còn các đội NBL cũng thấy được khả năng "vươn lên".

Đúng như quan điểm này chỉ ra, sự thay đổi do thăng hạng - xuống hạng mang lại chủ yếu nằm ở việc tái thiết "thái độ". Trong mùa giải mới, một đội bóng dù không có duyên với playoff cũng phải chiến đấu vì thứ hạng ở mùa giải thường, cạnh tranh mở rộng từ "vì thứ hạng" sang "vì sinh tồn". Đây là một sự kích thích về cơ chế đã lâu không thấy ở giải đấu trong nước.

Tuy nhiên, thăng hạng - xuống hạng thực sự có thể mang lại những ảnh hưởng tích cực nào cho sự cạnh tranh của giải đấu thì vẫn cần chờ xem. Chỉ có hai suất, lại kèm theo cả một quy trình đánh giá, trong ngắn hạn sẽ không định hình lại cục diện nhóm đầu bảng xếp hạng, và "cánh cửa" mở cho NBL cũng tương đối dè dặt. Không chỉ vậy, thăng hạng - xuống hạng có thể "kích hoạt" giải CBA hay không còn phụ thuộc vào trình độ tổng thể của NBL cũng như năng lực của các câu lạc bộ.

Hơn 20 năm sau, khi CBA dùng lại chế độ thăng hạng - xuống hạng, nó giống như một điểm khởi đầu để "chữa tâm bệnh" hơn, giúp tất cả các câu lạc bộ trong giải đấu đối mặt với mùa giải mới bằng một tâm thế tích cực hơn.

Hiện trường hội nghị công tác giải CBA. Ảnh: Tài khoản WeChat chính thức của Hiệp hội Bóng rổ Trung Quốc

Siết chặt suất ngoại binh, cơ hội được "ép" ra là của ai

So với thăng hạng - xuống hạng vốn được bàn tán nhiều nhất trong giới người hâm mộ, việc điều chỉnh chính sách ngoại binh ở mùa giải mới được xem là một nỗ lực cải cách "mang tính chuyên môn hơn".

Thực tế, trong nhiều mùa giải qua, chính sách ngoại binh của CBA luôn được tinh chỉnh, nhằm tìm ra sự cân bằng giữa tỷ lệ sử dụng ngoại binh và cầu thủ nội trong các trận đấu.

Còn mùa giải này, phương án mà giải CBA đưa ra là mỗi câu lạc bộ có thể đồng thời đăng ký 3 cầu thủ nước ngoài, mỗi câu lạc bộ trong một mùa giải được đăng ký tối đa 6 lượt. Mùa trước, hai con số này lần lượt là 4 cầu thủ và 8 lượt. Cả số suất lẫn không gian thay thế đều bị thu hẹp; không chỉ vậy, ngoại binh bị thay thế không được gia nhập câu lạc bộ CBA hoặc NBL khác trong cùng mùa giải.

Đồng thời, trần lương tổng thể cho ngoại binh được đổi từ hạn mức cố định sang thiết lập theo bậc thang dựa trên giai đoạn thi đấu mà đội bóng đang ở — ở mùa giải thường, các đội xếp thứ 13-20 là 4 triệu USD, thứ 5-12 là 4,5 triệu USD, thứ 1-4 là 5 triệu USD; sau khi vào playoff sẽ tăng dần theo từng cấp.

"Đối với các câu lạc bộ, ảnh hưởng trực tiếp nhất là biên độ cho phép sai sót giảm mạnh. Tình trạng ba ngày hai bữa lại tính chuyện thay ngoại binh như trước đây về cơ bản không còn nữa." Một người đại diện cầu thủ nước ngoài không muốn nêu tên cho phóng viên The Paper biết, cách xây dựng đội hình dựa vào việc thay người liên tục để điều chỉnh đội hình về cơ bản đã bị chặn đứng. "Bây giờ các câu lạc bộ tìm ngoại binh thận trọng hơn, bạn sẽ thấy nhiều đội từ bỏ quyền ưu tiên gia hạn với ngoại binh cũ rồi chọn lại ngoại binh, thậm chí hợp đồng với ngoại binh thứ tư vốn đã đàm phán xong cũng buộc phải chấm dứt."

Theo thông tin đăng ký ngoại binh mà Công ty CBA công bố ngày 9/10, khi mùa giải mới sắp khai màn, vẫn còn 6 đội chỉ có hai ngoại binh, trong đó đội bóng rổ nam Quảng Đông trong danh sách mới nhất chỉ có một ngoại binh là Luka Božić. Theo quan sát của người đại diện này, chính sách ngoại binh mới cũng sẽ khuếch đại khoảng cách giữa đội mạnh và đội yếu; trần lương được thiết lập theo bậc thang thành tích, các đội mạnh dựa vào mức trần lương cao hơn và hệ thống trưởng thành hơn để tiếp tục củng cố ưu thế. "Các đội xếp hạng thấp trong giải dễ rơi vào khó khăn kép là ít tiền và ít chỗ cho sai sót. Điều này buộc những người quản lý đội bóng phải lý trí hơn trong việc chiêu mộ, đồng thời cũng thử thách tài chính và khả năng vận hành của các câu lạc bộ vừa và nhỏ. Hơn nữa, ở giai đoạn playoff, trần lương ngoại binh còn tăng dần theo tiến trình thi đấu, điều này cũng khiến một số đội cân nhắc nên đưa về ngoại binh trình độ cao hơn ở giai đoạn nào."

Thật ra, các thế hệ quản lý CBA từ rất lâu đã nghiên cứu cách tìm sự cân bằng giữa việc giữ cho trận đấu kịch tính, hấp dẫn và tỷ lệ sử dụng cầu thủ nội, nhưng nhìn vào màn thể hiện của bóng rổ Trung Quốc trên đấu trường quốc tế những năm gần đây, hiệu quả rất ít ỏi.

Bài bình luận của "Nhật báo Công nhân" chỉ ra: "Tại Asian Games Nagoya, đội tuyển bóng rổ nam Trung Quốc ở vòng đấu loại trực tiếp không có ai có thể 'gánh trận', một nguyên nhân rất quan trọng là các vai trò then chốt trong giải đấu từ lâu đều do ngoại binh đảm nhận, cầu thủ nội thiếu khả năng xử lý bóng dưới áp lực cao."

Việc siết chặt chính sách ngoại binh hiện nay chính là mong muốn thu hẹp vừa phải sự độc quyền cầm bóng của ngoại binh, để cầu thủ nội gánh vác nhiều trách nhiệm hơn trong các pha bóng then chốt, từ đó nâng cao khả năng thực thi chiến thuật. Thứ mà quy định thực sự trao cho cầu thủ nội là một "cơ hội", chứ không phải một "đáp án": quyền cầm bóng đã được nhường ra, cầu thủ nội có đón được, có gánh nổi hay không mới là điều thực sự cần kiểm nghiệm ở mùa giải này.

Hiện trường hội nghị công tác giải CBA. Ảnh: Tài khoản WeChat chính thức của Hiệp hội Bóng rổ Trung Quốc

Lại một "năm khởi đầu" của cải cách, bóng rổ Trung Quốc có đợi được câu trả lời mong muốn?

Ngoài chế độ thăng hạng - xuống hạng và siết chặt ngoại binh, mùa giải mới của CBA thể hiện một cuộc cải cách có hệ thống — mùa giải thường mở rộng lên 46 vòng, tổng cộng 460 trận, tăng 4 vòng 40 trận so với mùa trước; vòng playoff khôi phục thể thức "3-5-5-7": vòng 12 vào 8 thi đấu theo thể thức thắng 2 trong 3, tứ kết và bán kết thắng 3 trong 5, chung kết thắng 4 trong 7.

"Cơ chế tiếp máu" cho cầu thủ trẻ cũng được thể chế hóa hơn nữa. Giải bóng rổ phát triển Trung Quốc (CBDL) được nâng cấp toàn diện, cả 20 câu lạc bộ đều phải cử đội tham gia, cầu thủ chủ yếu là thanh niên từ 18 đến 24 tuổi, thi đấu tổng cộng 292 trận. Về đăng ký cầu thủ nội, mùa giải mới có tổng cộng 337 người hoàn tất đăng ký, trong đó 67 người đăng ký lần đầu, tỷ lệ cầu thủ do lò đào tạo trẻ của các câu lạc bộ cung cấp tiếp tục tăng… Những con số này hướng tới nguồn dự trữ nhân tài cho đội tuyển quốc gia trong 5 đến 10 năm tới.

Nhiều trận đấu hơn, loạt trận dài hơn, sân đấu trẻ hơn — về mặt số liệu quả thực có thể mang lại cho cầu thủ nội nhiều cơ hội rèn luyện cường độ cao hơn, nhưng hiệu quả cuối cùng ra sao vẫn cần thời gian kiểm nghiệm.

Ngoài ra, khâu kiểm soát chống doping cũng được đưa lên hàng đầu. Mùa giải mới áp dụng chế độ cấp phép chống doping, mọi nhân sự tham gia thi đấu đều phải hoàn tất thủ tục cấp phép; giải đấu tiếp tục thực hiện ba chế độ "Quy định đánh giá các trận đấu giá trị cao", "Chế độ chấm điểm sân đấu thân thiện với thanh thiếu niên" và "Quy tắc đạo đức nghề nghiệp", tất cả đều cho thấy áp lực và quyết tâm của giải đấu trong việc "làm trong sạch sân đấu".

Nếu tổng hợp các động thái này để phân tích, mọi cải cách đều cùng một hướng: trao nhiều trận đấu hơn cho cầu thủ nội, trao áp lực sinh tồn cho các đội bóng, trao kênh tiếp máu cho người trẻ, trả lại sân đấu trong sạch cho giải đấu. Những biện pháp này đều nhằm trả lời câu hỏi mà dư luận bàn luận đã lâu: "Là giải đấu chuyên nghiệp cấp cao nhất Trung Quốc, CBA nên gánh vác trách nhiệm gì cho bóng rổ Trung Quốc".

Nhưng với cái gọi là lại một "năm khởi đầu cải cách", thay đổi cơ chế chỉ là điểm xuất phát.

Tại hội nghị công tác giải CBA mùa giải mới trước đó, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Thể thao Quốc gia, Chủ nhiệm Ban tổ chức giải CBA Trương Gia Thắng đã thẳng thắn nói rằng bóng rổ Trung Quốc đang ở giai đoạn then chốt "leo dốc vượt khó", không tiến ắt lùi. Câu nói này đã chỉ ra vấn đề căn bản mà bóng rổ Trung Quốc cấp bách cần thay đổi, đó là dù thể thức được thiết kế ra sao, ngoại binh bị thu hẹp thế nào, cuối cùng vẫn phải nộp một bảng thành tích ở đội tuyển quốc gia, và trong bảng thành tích đó có một phần điểm số của giải CBA.

Trận khai mạc ngày 16/10, nhà đương kim vô địch Thượng Hải Cửu Sự sẽ tiếp đón Thâm Quyến Marco Polo, CBA đã kéo mở một góc tấm màn sân khấu. Chế độ thăng hạng - xuống hạng, chính sách ngoại binh, lịch thi đấu hoàn toàn mới — đằng sau mỗi cải cách là một lần bóng rổ Trung Quốc gửi gắm lại niềm tin vào giải đấu. Điều cần xem tiếp theo là liệu cầu thủ nội có đón lấy được những cơ hội này hay không, vừa tiếp nối sự "hấp dẫn, sôi động" của giải CBA, vừa biến tích lũy kinh nghiệm thành nâng cao năng lực, thực sự lắng đọng thành nền tảng tự tin để bóng rổ Trung Quốc bước lên đấu trường quốc tế.

Cập nhật lúc 2026-10-13 20:28